NPSH و کاویتیشن: بررسی سمت مکش پمپ
معنای NPSH موجود و NPSH لازم، محاسبهٔ NPSHa برای یک تانک باز، و اینکه چگونه مایع داغ، ارتفاع از سطح بحر و بالاکشی پمپ را به سوی کاویتیشن میبرند.
یک پمپ ممکن است جریان، هد و موتور درست داشته باشد و باز هم در چند هفته خراب شود، و علت آن در سمت مکش آن پنهان است. اگر فشار در دهانهٔ پروانه (چشم پروانه) تا فشار بخار مایع پایین بیاید، حبابها تشکیل میشوند و بعد با برخورد به پرهها میترکند. این همان کاویتیشن است: صدایی مثل سنگریزه، هدی که پایین میافتد و پروانهای پر از حفره. آزمایشی که جلوی آن را میگیرد NPSH نام دارد، یعنی هد مکش مثبت خالص.
چهار جزء NPSH موجود در سمت مکش پمپ.
NPSH موجود و NPSH لازم
اینجا دو عدد وجود دارد و تنها یکی از آنها را شما باید محاسبه کنید.
- NPSH موجود (NPSHa) به سیستم مربوط است: تانک، مایع، لوله و جای نصب پمپ. این فشاری است که در ورودی پمپ بالاتر از فشار بخار باقی میماند و به متر از همان مایعی که پمپ میشود بیان میگردد.
- NPSH لازم (NPSHr) ویژگی خود پمپ است و از منحنی سازنده خوانده میشود. با بالا رفتن جریان، این عدد هم بالا میرود. طبق عرف انستیتوت هیدرولیک معمولاً به شکل NPSH3 داده میشود، یعنی هد مکشی که در آن هد کل پمپ از قبل 3% افت کرده است. پس پمپی که دقیقاً روی NPSHr کار میکند، از قبل کمی کاویتیشن دارد.
پمپ تنها زمانی در امان است که در تمام جریانهایی که با آن کار میکند، NPSHa با فاصلهٔ مطمئن بالاتر از NPSHr باقی بماند.
NPSH موجود را چگونه محاسبه کنیم
برای پمپی که از یک تانک مایع میکشد، به متر مایع:
NPSHa = (Ps − Pv) ÷ (ρ × g) + z − hf
- Ps فشار مطلق (absolute) روی سطح مایع است، به Pa. برای تانک باز این همان فشار اتموسفیر است: در سطح بحر 101,325 Pa، در ارتفاع 1000 m حدود 89,900 Pa و در 1500 m حدود 84,600 Pa.
- Pv فشار بخار مایع در دمای پمپکاری است، به Pa. برای آب حدود 2,340 Pa در 20 °C، 7,380 Pa در 40 °C، 19,900 Pa در 60 °C و 47,400 Pa در 80 °C است.
- ρ چگالی به kg/m³ است و g = 9.80665 m/s².
- z ارتفاع سطح مایع نسبت به خط مرکزی پمپ است، به متر: در مکش غرقابی (flooded) مثبت و در حالت بالاکشی منفی.
- hf افت اصطکاک در لولهٔ مکش، اتصالات، فوتوالو و صافی است، به متر.
در سراسر محاسبه از فشار مطلق استفاده کنید. اگر روی یک ظرف بسته عدد گیج دارید، پیش از گذاشتن در فرمول فشار اتموسفیر را به آن اضافه کنید.
یک مثال حلشده
آب 20 °C (998.2 kg/m³) در سطح بحر از یک چاهک باز کشیده میشود. پمپ 2 m بالاتر از سطح آب قرار دارد و خط مکش 0.8 m افت اصطکاک دارد. منحنی پمپ در جریان کاری، NPSHr را 3.5 m نشان میدهد.
- جزء فشار = (101,325 − 2,339) ÷ (998.2 × 9.80665) = 98,986 ÷ 9,789 = 10.11 m.
- NPSHa = 10.11 − 2 − 0.8 = 7.31 m.
- حاشیهٔ اطمینان = 7.31 − 3.5 = 3.81 m. پمپ راحت کار میکند.
حالا آب را تا 80 °C (971.8 kg/m³) گرم کنید و باقی چیزها را تغییر ندهید:
- جزء فشار = (101,325 − 47,373) ÷ (971.8 × 9.80665) = 53,952 ÷ 9,530 = 5.66 m.
- NPSHa = 5.66 − 2 − 0.8 = 2.86 m، که از 3.5 m مورد نیاز پمپ کمتر است. پمپ دچار کاویتیشن میشود.
اگر پمپ را طوری جابهجا کنید که سطح تانک به جای 2 m پایینتر، 1.5 m بالاتر از خط مرکزی آن باشد، NPSHa میشود 5.66 + 1.5 − 0.8 = 6.36 m، یعنی حاشیهٔ 2.86 m. همان کار اصلی با آب سرد در ارتفاع 1500 m و با 2 m بالاکشی، (84,560 − 2,339) ÷ 9,789 − 2.8 = 5.60 m میدهد: تنها ارتفاع از سطح بحر 1.7 m کم کرده است.
NPSH موجود در مثال. تنها حالت آب داغ با بالاکشی، پایینتر از NPSHr میرود.
چگونه NPSH موجود را بالا ببریم
- پمپ را پایینتر یا تانک را بالاتر ببرید. هر متر اضافی هد غرقابی، یک متر به NPSHa اضافه میکند.
- خط مکش را کوتاه کنید و آن را یک سایز بزرگتر از دهانهٔ پمپ بگیرید. اصطکاک تقریباً با مجذور سرعت بالا میرود، پس لولهٔ بزرگتر خیلی بیشتر از هزینهاش سود میرساند. افت اصطکاک یک خط را با محاسبهگر اندازهٔ لوله و افت فشار به دست آورید.
- خمها، والوها و صافیهای ریز غیرضروری را از سمت مکش بردارید و صافی را پاک نگه دارید.
- هر جا که فرایند اجازه میدهد، مایع را پیش از پمپ سرد کنید یا پیش از گرم شدن آن را پمپ کنید.
- ظرف مکش را تحت فشار بگذارید. تانک بسته با پوشش گاز، فشار خود را به Ps اضافه میکند.
حاشیهٔ اطمینان و اشتباهات رایج
اینکه چه مقدار حاشیه کافی است، به سرعت، اندازه و نوع کار پمپ بستگی دارد؛ رهنمود ANSI/HI 9.6.1 انستیتوت هیدرولیک آن را با جزئیات توضیح میدهد. برای شروع، بسیاری از انجنیران برای پمپهای کوچک آب دستکم یک متر بالاتر از NPSHr میخواهند، و برای مایعات داغ، پمپهای پرسرعت و پمپهایی که دور از نقطهٔ بهترین راندمان (BEP) کار میکنند، بیشتر از آن. اشتباهاتی که بارها دیده میشوند:
- بررسی NPSH فقط در جریان طراحی. NPSHr با جریان بالا میرود، پس بیشترین جریانی را که پمپ ممکن است با آن کار کند بررسی کنید، مثلاً وقتی والو خروجی کاملاً باز است.
- گرفتن فشار بخار در دمای عادی، در حالی که مایع ممکن است در تابستان یا هنگام راهاندازی داغتر شود.
- فراموش کردن ارتفاع از سطح بحر. در مناطق کوهستانی فشار اتموسفیری که مایع را به داخل پمپ میراند کمتر است.
- قاطی کردن فشار گیج و مطلق، یا kPa، bar و متر. مبدل واحدهای انجنیری به درست نگه داشتن واحدها کمک میکند.
- نادیده گرفتن فوتوالو یا صافی نیمهبسته، که هر هفته افت مکش را کمی بیشتر میکند.
NPSH نشان میدهد که آیا پمپ میتواند مایع را بکشد یا نه؛ باقی انتخاب در پمپ گریز از مرکز چگونه کار میکند و منحنی آن چه میگوید آمده است. وقتی سمت مکش درست شد، اندازهٔ درایو را با محاسبهگر هد و توان پمپ تعیین کنید و NPSHr نهایی را با منحنی سازنده تأیید کنید.