محاسبه هزینه جوشکاری: فلز جوش، مواد مصرفی و هزینه فی متر
چگونه هزینه جوشکاری را تخمین بزنیم: وزن فلز جوش برای جوش گوشهای و لببهلب V، مقدار الکترود یا سیم برای خرید، زمان قوس، ضریب کارکرد، گاز و برق، با یک مثال حلشده از مقایسه الکترود دستی و MIG.
نرخدهی یک کار ساخت فلزی اغلب به ردیف جوشکاری آن بستگی دارد. قیمت فولاد را به آسانی میتوان به کیلوگرام تعیین کرد، اما جوشکاری بر اساس زمان قیمتگذاری میشود و زمان در نقشه دیده نمیشود. محاسبه هزینه جوشکاری، اندازهها و طولهای جوش روی نقشه را به کیلوگرام فلز جوش، کیلوگرام الکترود یا سیمی که باید خریده شود، ساعتهای کار و در نهایت به هزینه فی متر جوش تبدیل میکند که میتوانید بر اساس آن نرخ بدهید. این رهنما هر مرحله را با فرمولها، مقادیر معمول برای جوشکاری الکترود دستی، MIG/MAG، سیم توپودری و زیرپودری، و یک مثال کامل حلشده توضیح میدهد که الکترود دستی و MIG را روی همان 52 m جوش مقایسه میکند.
پنج بخش هزینه جوشکاری
هر تخمین جوشکاری، هر قدر هم که مفصل باشد، از همین پنج بخش ساخته میشود:
- فلز جوش: اتصالها چند کیلوگرام فولاد لازم دارند، که از مقطع و طول هر جوش به دست میآید.
- مواد مصرفی: چه مقدار الکترود یا سیم باید بخرید تا این فلز جوش رسوب کند، زیرا بخشی از آن هرگز به اتصال نمیرسد.
- زمان قوس: قوس چه مدت باید روشن باشد تا فلز جوش رسوب کند، که از نرخ رسوب فرایند محاسبه میشود.
- زمان کل: ساعتهایی که مزد آن پرداخت میشود و به دلیل جفتوجورکاری، تعویض الکترود، تمیزکاری و جابهجایی، بسیار طولانیتر از زمان قوس است.
- گاز و برق: گاز محافظ و برق، که هر دو به ازای هر ساعت زمان قوس حساب میشوند.
سپس هزینه به سادگی چنین است: مواد مصرفی × قیمت، به علاوه زمان کل × نرخ کار، به علاوه زمان قوس × گاز و برق. بقیه این رهنما نشان میدهد که هر رقم را چگونه به دست آوریم.
مرحله 1: مقطع جوش و وزن فلز جوش
وزن یک جوش برابر است با مساحت مقطع آن ضرب در طول آن ضرب در چگالی فلز:
m = A × L × ρ
- m = جرم فلز جوش، kg
- A = مساحت مقطع جوش، m² (1 mm² = 10⁻⁶ m²)
- L = طول جوش، m
- ρ = چگالی، برای فولاد کاربنی 7,850 kg/m³ (فولاد زنگنزن حدود 7,900–8,000 kg/m³)
یک میانبر کاربردی: برای فولاد کاربنی، هر 1 mm² مقطع در هر متر جوش 7.85 g وزن دارد.
جوشهای گوشهای
جوش گوشهای با ساقهای مساوی یک مثلث قائمالزاویه است. اگر طول ساق z باشد، مساحت نظری چنین است:
A = z² / 2
توجه کنید که در نقشهها ممکن است به جای ساق، ضخامت گلوی جوش a داده شده باشد. برای جوش گوشهای با ساقهای مساوی، z = a × √2 ≈ 1.414 a است، پس گلوی 5.6 mm معادل ساق 8 mm است. اشتباه گرفتن این دو، وزن جوش را دو برابر تغییر میدهد.
جوشهای لببهلب V یکطرفه
جوش لببهلب V یکطرفه روی ورق با ضخامت t، با درز ریشه g و زاویه کامل پخ α (بدون پیشانی ریشه)، مساحتی برابر با یک مستطیل (درز) به علاوه دو مثلث (پخها) دارد:
A = g × t + t² × tan(α / 2)
برای پخ رایج 60°، tan 30° = 0.577 است. برخی روشهای تخمین، پیشانی ریشه یا تعریف دیگری از درز را در نظر میگیرند، پس پیش از مقایسه ارقام با تأمینکننده، بررسی کنید که دستورالعمل جوشکاری شما از کدام استفاده میکند.
اضافه گرده جوش و جوشکاری بیش از حد
جوشهای واقعی صاف نیستند. جوش گوشهای سطح محدب دارد و جوش لببهلب گرده رویی و اغلب گرده ریشه دارد، بنابراین تخمینزنان یک اضافه در نظر میگیرند. ماشینحساب هزینه جوشکاری در این سایت 15% به مساحت نظری میافزاید که برای کارهای عادی رقم معقولی است:
A_design = A_theoretical × 1.15
خطر بزرگتر، جوشکاری بیش از حد است. مساحت جوش با مربع ساق افزایش مییابد، پس جوشکاری که به جای 8 mm مشخصشده، جوش گوشهای 10 mm بزند، (10 / 8)² = 1.56 برابر فلز رسوب میدهد: 56% سیم، گاز و زمان قوس بیشتر، بدون آنکه طرح استحکام اضافی خواسته باشد. در کار واقعی این اغلب بزرگترین منبع واحد افزایش هزینه است.
مرحله 2: چه مقدار الکترود یا سیم بخریم
همه مواد مصرفی که میخرید به اتصال نمیرسند. در الکترودهای دستی، تهالکترود، پوشش فلاکس و پاشش هدر میرود؛ سیمها کمی پاشش و سر بریدهشده را از دست میدهند. این نسبت را راندمان رسوب مینامند:
مواد مصرفی برای خرید = m / η_d
فرایند | راندمان رسوب معمول η_d | ضریب کارکرد معمول |
|---|---|---|
الکترود دستی (SMAW) | 55–65% | 20–40% |
سیم توپر MIG/MAG (GMAW) | 90–98% | 30–50% دستی، ماشینی بیشتر |
سیم توپودری (FCAW) | 80–90% | 30–50% دستی، ماشینی بیشتر |
زیرپودری (SAW) | حدود 99% (سیم؛ پودر جداگانه) | 50–90% ماشینی |
این محدودهها از منابع فنی جوشکاری و اطلاعات تولیدکنندگان مواد مصرفی گرفته شدهاند. طول تهالکترود، پاشش و گاز محافظ همه این رقم را تغییر میدهند، پس اگر اطلاعات کارگاه خود را دارید، از آن استفاده کنید. برای SAW قیمت پودر را جداگانه حساب کنید؛ مصرف آن تقریباً هموزن سیم است.
مرحله 3: زمان قوس و زمان کل
نرخ رسوب D نشان میدهد که فرایند در هر ساعت زمان قوس چند کیلوگرام فلز جوش رسوب میدهد. بنابراین زمان قوس چنین است:
t_arc = m / D
اما هیچکس در هر ساعت یک ساعت کامل جوش نمیدهد. ضریب کارکرد (که در تخمین به آن زمان روشنبودن قوس یا duty cycle هم میگویند) سهمی از زمان پرداختشده است که قوس واقعاً روشن است. بقیه وقت صرف جفتوجورکاری، خالجوش، تعویض الکترود، کندن سرباره، سنگزنی و جابهجایی قطعه میشود. زمان کل پرداختشده چنین است:
t_total = t_arc / OF
ضریب کارکرد اثرگذارترین رقم در تخمین است. رسیدن از 30% به 40% ساعتهای کار را یکچهارم کم میکند، بیآنکه کسی سریعتر جوش بدهد.
نرخ رسوب از سرعت تغذیه سیم
در فرایندهای سیمی میتوانید به جای اتکا به جدول، نرخ رسوب را خودتان حساب کنید. جرم سیم در هر متر برابر با مقطع آن ضرب در چگالی است، پس برای سیم فولادی 1.2 mm:
جرم سیم = π / 4 × 1.2² mm² × 7.85 g/(mm²·m) = 8.88 g/m
با سرعت تغذیه سیم 8 m/min، نرخ ذوب 8.88 × 8 × 60 = 4,262 g/h یعنی حدود 4.26 kg/h است. با ضرب آن در راندمان رسوب 93%، نرخ رسوب حدود 4.0 kg/h به دست میآید. الکترودهای دستی کندترند؛ چند کیلوگرام در ساعت حد بالای کار دستی عادی است و 1.5–2 kg/h رقم رایج برنامهریزی برای الکترودهای متوسط است.
مرحله 4: گاز محافظ و برق
گاز و برق به ازای هر ساعت زمان قوس حساب میشوند، نه هر ساعت پرداختشده.
گاز در هر ساعت قوس = جریان گاز (L/min) × 60 / 1,000 m³
جریان گاز MIG معمولاً بسته به اندازه نازل و شدت جریان برق بین 10 و 30 L/min تنظیم میشود؛ 15 L/min برابر با 0.9 m³ در هر ساعت قوس است. جوشکاری الکترود دستی و توپودری خودمحافظ گاز مصرف نمیکنند.
توان ورودی برق (kW) = V × I / (1,000 × η_ps)
که در آن V ولتاژ قوس، I شدت جریان جوشکاری و η_ps راندمان منبع تغذیه است (اینورترها اغلب 80–90%). آن را در تعرفه برق ضرب کنید تا هزینه هر ساعت قوس به دست آید. این معمولاً کوچکترین قلم در تخمین است.
مثال حلشده: الکترود دستی در برابر MIG روی یک شاسی فولادی
یک شاسی تجهیزات از فولاد کاربنی به 40 m جوش گوشهای 8 mm و 12 m جوش لببهلب V یکطرفه روی ورق 12 mm (پخ 60°، درز ریشه 2 mm) نیاز دارد؛ در مجموع 52 m جوش. هزینه کار و سربار 12 در ساعت است (همه هزینهها به واحد پولی سادهاند، پس واحد خود را به کار ببرید). جوشکاری الکترود دستی را با MIG مقایسه میکنیم.
فلز جوش
- گوشهای: A = 8² / 2 = 32 mm²، × 1.15 = 36.8 mm² → 36.8 × 7.85 = 0.289 kg/m → 40 m × 0.289 = 11.56 kg
- لببهلب: A = 2 × 12 + 12² × 0.577 = 24 + 83.1 = 107.1 mm²، × 1.15 = 123.2 mm² → 0.967 kg/m → 12 m × 0.967 = 11.61 kg
- مجموع فلز جوش: W = 23.2 kg (حدود 51 lb)
دقت کنید که 12 m جوش لببهلب هموزن 40 m جوش گوشهای است: در ورق ضخیم، فلز در پخ مصرف میشود.
گزینه A: جوشکاری الکترود دستی (SMAW)
فرضیات: راندمان رسوب 60%، نرخ رسوب 1.8 kg/h، ضریب کارکرد 30%، الکترود 3.0 برای هر kg، برق 25 V × 160 A / 0.8 = 5 kW به نرخ 0.15 برای هر kWh = 0.75 برای هر ساعت قوس، بدون گاز.
- الکترود برای خرید: 23.2 / 0.60 = 38.6 kg → 38.6 × 3.0 = 115.8
- زمان قوس: 23.2 / 1.8 = 12.9 h؛ زمان کل: 12.9 / 0.30 = 42.9 h → 42.9 × 12 = 514.7
- برق: 12.9 h × 0.75 = 9.7
- مجموع: 640.2، یعنی 12.31 برای هر متر جوش و 27.6 برای هر kg فلز جوش
گزینه B: MIG/MAG با سیم توپر 1.2 mm (GMAW)
فرضیات: راندمان رسوب 93%، نرخ رسوب 4.0 kg/h (تغذیه سیم 8 m/min، مانند بالا)، ضریب کارکرد 40%، سیم 2.5 برای هر kg، گاز 15 L/min = 0.9 m³/h به نرخ 4.0 برای هر m³ = 3.6 برای هر ساعت قوس، برق 28 V × 250 A / 0.85 = 8.2 kW به نرخ 0.15 برای هر kWh = 1.24 برای هر ساعت قوس.
- سیم برای خرید: 23.2 / 0.93 = 24.9 kg → 24.9 × 2.5 = 62.3
- زمان قوس: 23.2 / 4.0 = 5.8 h؛ زمان کل: 5.8 / 0.40 = 14.5 h → 14.5 × 12 = 173.7
- گاز و برق: 5.8 h × (3.6 + 1.24) = 28.0
- مجموع: 264.0، یعنی 5.08 برای هر متر جوش و 11.4 برای هر kg فلز جوش
قلم | الکترود دستی (SMAW) | MIG (GMAW) |
|---|---|---|
فلز جوش | 23.2 kg | 23.2 kg |
مواد مصرفی برای خرید | 38.6 kg | 24.9 kg |
زمان قوس | 12.9 h | 5.8 h |
زمان کل | 42.9 h | 14.5 h |
مواد مصرفی | 115.8 | 62.3 |
کار و سربار | 514.7 | 173.7 |
گاز و برق | 9.7 | 28.0 |
مجموع | 640.2 | 264.0 |
هزینه فی متر | 12.31 | 5.08 |
ارقام چه میگویند
بیشتر هزینه، کار است. در این مثال کار و سربار 80% هزینه الکترود دستی و 66% هزینه MIG را تشکیل میدهد. مواد مصرفی، که معمولاً بر سر آن با تأمینکننده چانه میزنند، سهم کوچکی دارد. سیمی که 20% گرانتر است اما سریعتر کار میکند یا تمیزکاری کمتری لازم دارد، تقریباً همیشه هزینه خود را جبران میکند.
بیشترین صرفهجویی در اندازه جوش و ضریب کارکرد است. جوشها را در اندازه نقشه نگه دارید (گیجها کمک میکنند)، در ورق ضخیم هر جا دستورالعمل اجازه میدهد از زاویه پخ کوچکتر یا پخ X (دوطرفه) استفاده کنید، و کار را طوری برنامهریزی کنید که جوشکاران کمتر منتظر قطعات یا جرثقیل بمانند. پوزیشنرها و جفتوجورکاری خوب، ضریب کارکرد را بیش از هر تغییری در مواد مصرفی بالا میبرند.
گاز گرانتر از برق است، اما هر دو ناچیزند. MIG مبلغ 28 برای گاز و برق میافزاید و باز هم در این کار بیش از 370 صرفهجویی میکند، زیرا زمان قوس از 12.9 h به 5.8 h کاهش مییابد و ضریب کارکرد بهتر میشود.
ارقام خود را بررسی کنید. هر ورودی در این مثال یک مقدار معمول است، نه یک استندرد. زمان چند اتصال واقعی را در کارگاه خود اندازه بگیرید، سیم مصرفشده در یک کار را وزن کنید و فرضیات را با ارقام خودتان جایگزین کنید. یک تخمین تنها به اندازه ضریب کارکردش خوب است.
آنچه در تخمین نیامده است
محاسبه بالا فقط خود جوشکاری را پوشش میدهد. در یک نرخدهی کامل باید این موارد را هم در نظر بگیرید: برش و آمادهسازی لبه، جفتوجورکاری و خالجوش، پیشگرم و عملیات حرارتی پس از جوش در صورت لزوم، شیارزنی پشت جوشهای دوطرفه، سنگزنی و پرداخت، بازرسی (چشمی، مایع نافذ، التراسونیک یا رادیوگرافی)، تأیید دستورالعمل جوش و صلاحیت جوشکار، و ترمیمها. در کارهای حساس این موارد میتوانند به اندازه خود جوشکاری هزینه بیفزایند. فولاد خام جداگانه قیمتگذاری میشود؛ ماشینحساب وزن فولاد و ماشینحساب ورق در این زمینه کمک میکنند و رهنمای ما درباره شمارش ورقهای MS و SS برای یک تانک نشان میدهد که مقدار ورق را چگونه حساب کنید. وقتی کار را برای نرخگیری میفرستید، اندازهها و طولهای جوش و الزامات بازرسی را بهروشنی بنویسید، همانطور که در چگونه درخواست نرخ ماشینآلات را آماده کنیم توضیح داده شده است.
فرمولهای مرجع سریع
- مساحت جوش گوشهای: A = z² / 2 (z = ساق؛ z = 1.414 × گلو)
- مساحت جوش لببهلب V یکطرفه: A = g × t + t² × tan(α / 2)
- اضافه گرده جوش: A × 1.15
- فلز جوش: m = A × L × ρ (فولاد کاربنی: 7.85 g برای هر mm² در هر متر)
- مواد مصرفی برای خرید: m / η_d
- زمان قوس: m / D؛ زمان کل: زمان قوس / ضریب کارکرد
- گاز: جریان گاز (L/min) × 0.06 = m³ در هر ساعت قوس
- برق: V × I / (1,000 × η_ps) kW در هر ساعت قوس
- هزینه = مواد مصرفی × قیمت + زمان کل × نرخ کار + زمان قوس × (گاز + برق)
برای محاسبه ارقام اتصالهای خودتان از تخمینگر هزینه جوشکاری استفاده کنید. این ابزار جوشهای گوشهای و لببهلب V یکطرفه را برای جوشکاری الکترود دستی، MIG/MAG، توپودری و زیرپودری محاسبه میکند و نتیجه را به صورت کل و فی متر میدهد. برای آشنایی بیشتر با فرایندها، مقاله ویکیپدیا درباره جوشکاری قوس فلزی با گاز (به انگلیسی) را ببینید.